رقابت نابرابر در بازار پوشاک
صنعت پوشاک به دلیل ظرفیت بالا برای ارزآوری، صادرات و اشتغال، جزو صنایع تاثیرگذار در اقتصاد کشور است. تجربه موفق برخی برندهای پوشاک در دوره برجام برای صادرات و همکاری با برندهای خارجی باعث شده تا فعالان این حوزه چشمانداز مناسبی برای آینده این صنعت ترسیم کنند. محسن اصفهانیان، بنیانگذار برند گراد در این گفتگو ضمن اشاره به ظرفیتهای بالای صنعت پوشاک کشور از پیشبینی خود برای سال 1405 سخن گفته است.
امسال مجموعهای کامل از چالشها را تجربه کردیم. مواجهه صنعت پوشاک با این چالشها چگونه بود؟
1404سال واقعا متفاوتی نسبت به تمام سالهای گذشته بود. ما با چند چالش بسیار جدی روبهرو شدیم. تصور من این بود که به احتمال زیاد و با توجه به شرایط سخت فروش و تولید، ۹۹ درصد برندهای این حوزه نتوانند به کار خود ادامه دهند اما واقعا باید به آنها دستمریزاد گفت. این نشان میدهد چه میزان ظرفیت، ریشه و بنیه قوی در این صنعت وجود دارد که بیشتر برندها توانستند با تکیه بر آن، سال ۱۴۰۴ را پشت سر بگذارند.
در اصل ما امسال با چالشهای بسیار متفاوت و متنوعی مواجه بودیم. از آن جمله میتوان به بحث جنگ، نوسانات شدید نرخ ارز، اتفاقات دیماه و سایر مسائلی که کشور با آن درگیر شد، اشاره کرد. طبیعی است که در چنین شرایطی، چه در زمان جنگ و چه در سایر بحرانها، فروشگاهها تعطیل میشوند، فروش کم میشود و نقدینگی از بین میرود. در صنعت پوشاک نیز مانند بسیاری از صنایع دیگر، دسترسی آسان به منابع بانکی برای تامین نقدینگی وجود ندارد تا بتوان فعالیت خود را با آن تداوم بخشید. ما در سه دهه اخیر آنقدر سختی کشیدهایم که به تعبیر یکی از دوستان، پوستمان کلفت شده است.
در واقع ما چگونگی برخورد با این چالشها را یاد گرفتهایم؛ چراکه صنعت پوشاک هیچوقت یک حمایت جدی از سوی دولت، بانکها یا سایر نهادها دریافت نکرده که هماکنون بتواند دوباره روی آن کمکها حساب باز کند. ما حتی در دوران بحرانهای جدی نیز کمک مؤثری که بتواند مشکلات این صنعت را حل کند، مشاهده نکردیم. واقعیت این است که همکاران ما همواره متکی به خودشان بودهاند. من شخصاً دیدهام که اکثر آنها با تکیه بر توان خودشان فعالیت و تلاش کردهاند تا پس از هر بحران دوباره به چرخه تولید بازگردند. خوشبختانه اکنون هم میبینم که فعالیت خود را ادامه میدهند.
خیلی عجیب است که دولت از صنعت پوشاک حمایت نمیکند.
در حالی که صنعت پوشاک ظرفیت بسیار بالایی دارد، من شخصاً در این 20 سال، ندیدهام که حمایت خاصی از این صنعت صورت گیرد. برندهایی که میتوانند بدون امتیاز و بدون کمکهای دولتی، از بحرانهای سال ۱۴۰۴ عبور کنند، قطعاً برندهای توانمند است و میتوان در آینده روی آنها حساب کرد. یکی از ویژگیهای صنعت پوشاک این است که بسیاری از فعالان آن، تعداد کارکنان زیادی دارند؛ یعنی تعهدات و مسئولیتهای زیادی برعهده دارند. بنابراین باید نگاه ویژهای به این صنعت داشته باشیم. من معتقد هستم که این صنعت میتواند چندین برابر وضعیت فعلی اشتغالزایی کند. اگر فضای کسبوکار برای فعالان صنعت پوشاک تسهیل شود، این توانایی را دارد که بخش قابل توجهی از مشکل بیکاری کشور را کاهش دهد.
امروزه بخش قابل توجهی از الگوی خرید، انتخاب و حتی شکلگیری سلیقه مردم از طریق فضای مجازی انجام میگیرد و بسیاری از برندها از طریق اینترنت ارتباط نزدیکتری با مصرفکنندگان برقرار میکنند. آیا فعالان صنعت پوشاک نیز از قطعی و اختلالات اینترنت آسیب دیدهاند؟
امروزه تقریباً همه همکاران ما و حتی آنهایی که فروشگاه فیزیکی دارند، به سمت فروش آنلاین هم رفتهاند. به بیان بهتر، امروزه سبک فروش تغییر کرده است. وقتی شما زیرساخت کسبوکارتان را بر مبنای اینترنت بنا کردهاید و ناگهان این بستر محدود یا قطع میشود، عملاً فعالیتتان مختل میشود. واقعیت این است که در ماههای اخیر، برخی از همکاران که 100 درصد فروش خود را بر بستر اینترنت قرار داده بودند، با مشکلات جدی مواجه شدند. کسانی که در کنار فروش آنلاین، فروش فیزیکی هم داشتند، کمتر آسیب دیدند اما به هر حال، آنها هم متأثر شدهاند. حتی در حوزه تبلیغات نیز آسیب جدی به صنعت پوشاک وارد شده است؛ چراکه برای فروش، ابتدا باید کالا معرفی شود. وقتی امکان معرفی و تبلیغ محدود میشود، حتی فروش فیزیکی نیز کاهش پیدا میکند. در این مدت به چشم خود دیدهام که برخی همکاران تنها به این دلیل، ناچار شدهاند تا صنف خود را تغییر دهند.
در خصوص نیروی انسانی چه وضعیتی داشتید؟
در سالهای اخیر به دلیل جهش نرخ ارز، کفه ترازو به نفع تولید داخلی سنگینتر شد و تولید افزایش یافت. در نتیجه نیاز به نیروی انسانی نیز در بیشتر صنایع از جمله صنعت پوشاک بیشتر شد. اگر نرخ بیکاری را با 10 سال پیش مقایسه کنیم، کاهش قابل توجهی را شاهد خواهیم بود. اگر اشتباه نکنم، نرخ بیکاری از حدود 16 درصد به هفت درصد رسیده است. بنابراین امروزه کمبود نیروی کار یکی از مشکلات جدی صنایع است. از سوی دیگر، هزینههای نیروی انسانی بسیار افزایش یافته و دستمزد مصوب وزارت کار نیز عملاً کفاف مخارج را نمیدهد. به طوریکه بسیاری از کارفرمایان مجبور هستند تا حقوق بالاتری پرداخت کنند. با این حال، حتی با پرداخت بیشتر نیز گاهی برای نیروی مناسب کار پیدا نمیشود. زیرا برخی ترجیح میدهند در حوزههایی فعالیت کنند که درآمد بالاتر و سختی کار کمتری دارد و لزوماً نیاز نیست که برای کسب درآمد درگیر تولید شوند. بنابراین در سال 1404 مشکل نیروی انسانی برای صنعت پوشاک جدی بود.
آیا حذف ارز ترجیحی برای صنعت پوشاک نیز مشکل ساز شده است؟
واقعیت این است که در صنعت پوشاک استفاده گستردهای از ارز ترجیحی نمیشود. از نظر من، ارز ترجیحی جز اتلاف وقت و ایجاد بروکراسی اداری، نتیجه دیگری ندارد. من بیشتر موافق اقتصاد آزاد و ارز تکنرخی هستم. نظام چندنرخی فقط باعث ایجاد پیچیدگی اداری میشود و تولیدکننده به جای تمرکز بر تولید، باید وقت خود را در ادارات صرف پیگیری تخصیص ارز کند. اگر به سمت ارز تکنرخی و اقتصاد آزاد حرکت کنیم، تولیدکننده میتواند بیشتر انرژی خود را صرف توسعه کسبوکار کند.
چشمانداز شما برای سال آینده چیست؟
در ابتدا امیدوارم که 1405 سالی سرشار از موفقیت برای تمام فعالان اقتصادی از جمله همکارانم در صنف پوشاک باشد و تمام خوبیها را برای ملت ایران آرزو دارم. مهمترین اقدام در سال جدید میتواند بهبود واقعی فضای کسبوکار، کاهش بروکراسی، ثبات در تصمیمگیریها و ایجاد امکان پیشبینیپذیری باشد. همانطور که گفتم، صنعت پوشاک ظرفیت بالایی دارد. کافی است موانع از پیش پای آن برداشته شود تا بتواند نقش جدیتری در اشتغالزایی و تولید ملی ایفا کند. همیشه به ما گفتهاند فردی که میخواهد در خارج از کشور یک فعالیت تولیدی انجام دهد، 80 درصد تمرکزش بر بازار است و شاید 20 درصد درگیر مسائل دولتی و بروکراسی اداری شود. در کشور ما این موضوع کاملا برعکس است. ۸۰ درصد انرژی در بروکراسی اداری صرف میشود و تنها ۲۰ درصد به تولید اختصاص مییابد. اگر دولت بتواند این نسبت را اصلاح کند، اقتصاد کشور هم رونق خواهد گرفت. در هر حال، بروکراسی اداری باید کاهش پیدا کند. اینکه برای دریافت یک مجوز اینهمه زمان صرف شود، اصلا منطقی نیست. ما باید بیشتر وقت خود را صرف تولید کنیم.
توصیه شما برای سال 1405 به همکارانتان چیست؟
امیدوارم سال بسیار خوبی در پیش داشته باشند و بازار ایران رونق بگیرد. من صنعت پوشاک را چه از نظر کیفی و چه از نظر توان تولید و کار اجرایی رو به رشد میبینم. احساس میکنم که سال 1405 سال بهتری نسبت به امسال خواهد بود. تنها موضوعی که تا حدی دست ما را بسته، محدودیت در حوزه صادرات است. البته اگر کالایی که در داخل تولید میکنیم بتواند جای واردات را بگیرد، خود نوعی صادرات محسوب میشود. چراکه به هر حال، مانع خروج ارز از کشور میشود. با توجه به اینکه میدانم همکاران من از ظرفیت و پتانسیل بالایی برخوردار هستند، این اطمینان را دارم که میتوانند فعالیتهای گستردهتری انجام دهند.
برخی معتقدند با بهتر شدن وضعیت اقتصاد ایران و باز شدن درهای کشور به روی برندهای جهانی، صنایع ایرانی با مشکلات جدی در این بازار رقابتی مواجه خواهند شد. آیا برندهای فعال در حوزه پوشاک توان چنین رقابتی را دارند؟
مطمئن باشید تولیدکنندگان ایرانی توان چنین رقابتی را دارند. ما پتانسیل بسیار بالایی در تولید داریم اما متأسفانه مشکل اصلی در حوزه قوانین و مقررات است. بهعنوان مثال، واردکنندگان از برخی معافیتها مانند معافیت مالیاتی، معافیت ارزش افزوده یا تسهیلات گمرکی برخوردار هستند. در حالی که تولیدکننده نهتنها از این معافیتها بهرهمند نیست، بلکه با مجموعهای از قوانین و مقررات محدودکننده نیز مواجه است. این وضعیت عادلانه نیست و برابری ایجاد نمیکند. اگر قرار است رقابت شکل بگیرد، باید قوانین برای همه یکسان باشد. کسی که واردات انجام میدهد، در چارچوب قوانین کشور فعالیت کند، مالیات و ارزش افزوده خود را بپردازد و امور گمرکی را بهصورت قانونمند انجام دهد. در چنین شرایطی که رقابت برابر میشود، من به شما قول میدهم که تولیدکنندگان ایرانی موفقتر خواهند بود اما اگر معافیتهایی که طی سالهای گذشته برای واردات در نظر گرفته شده، همچنان برقرار باشد، رقابت نابرابر خواهد بود و تولیدکننده داخلی نمیتواند بهدرستی فعالیت کند.
در این شرایط امکان حضور موفق برندهای ایرانی در بازارهای جهانی وجود دارد؟
تولیدکنندگان ایرانی قطعاً توان حضور در بازارهای جهانی را دارند. ما پیش از این نیز چنین تجربهای داشتهایم. بسیاری از تولیدکنندگان ما فعالیت صادراتی داشتهاند و حتی اکنون نیز برخی از آنها در این زمینه فعال هستند. پیشتر برخی برندها بهطور کامل تولیدات خود را صادر میکردند و برای برندهای معتبر در ایتالیا، فرانسه و آلمان، تولید انجام میدادند. این برندها واقعاً از نظر کیفی در سطح بسیار مطلوبی فعالیت میکردند. البته آنها در مقاطعی به دلیل تحریمها نتوانستند فعالیت خود را ادامه دهند اما از نظر کیفیت توان همکاری با برندهای بسیار معتبر را داشتند. بنابراین ما این ظرفیت را داریم که در بازارهای بینالمللی نیز فعالیت مؤثری داشته باشیم.
انتهای پیام
مرتبط با:
