هر ایرانی سالانه فقط 10 خرید اینترنتی انجام میدهد
تجارت الکترونیک ایران با وجود رشد واقعی ۳۴ درصدی و برخورداری از جامعهای بزرگ از کاربران، همچنان با یک مسئله بنیادین مواجه است: کاربران به اندازه کافی خرید آنلاین انجام نمیدهند. سعید محمدی، نایبرئیس هیاتمدیره انجمن تجارت الکترونیک، معتقد است مسئله اصلی این بازار نه ضعف در جذب کاربر، بلکه پایین بودن تعداد تراکنش هر مشتری، کاهش قدرت خرید خانوار و کمبود سرمایهگذاری برای توسعه پلتفرمهاست. این عوامل باعث شده تجارت الکترونیکی ایران به جای آنکه «کوچک» باشد، «کمعمق» باقی بماند.
تجارت الکترونیک ایران؛ بزرگ اما کمعمق
به گزارش کاماپرس، سعید محمدی، نایبرئیس هیاتمدیره انجمن تجارت الکترونیک، در پنل «آینده تجارت الکترونیک در ایران» با اشاره به رشد سالانه این بازار گفت: رشد واقعی ۳۴ درصدی تجارت الکترونیکی در مقایسه با بسیاری از صنایع کشور، رشد قابل توجهی است. با این حال، مسئله اصلی تجارت الکترونیکی ایران تعداد کاربران نیست، بلکه عمق پایین خرید آنلاین آنهاست. به اعتقاد او، تجارت الکترونیکی ایران «کوچک نیست، کمعمق است».
محمدی با اشاره به تعداد کاربران پلتفرمهای تجارت الکترونیکی در کشور گفت تعداد کاربران ثبتشده در برخی پلتفرمها از ۵۰ میلیون نفر عبور کرده است. حتی اگر معیار ارزیابی به مشتریان فعال، یعنی افرادی که دستکم یک خرید در سال داشتهاند، محدود شود، همچنان ضریب نفوذ تجارت الکترونیکی در ایران قابل توجه است.
او ادامه داد: مسئله اصلی، تعداد پایین تراکنشهای هر مشتری و دفعات خرید کاربران از پلتفرمهای تجارت الکترونیکی در طول سال است. برآورد او این است که میانگین خرید یک مشتری فعال در مجموع پلتفرمها، حداکثر حدود ۱۰ خرید در سال باشد؛ در حالی که این رقم ظرفیت افزایش قابل توجهی دارد.
ظرفیت رشد در سبد هزینه خانوار
به گفته محمدی، افزایش تعداد دفعات خرید آنلاین میتواند سهم تجارت الکترونیکی از سبد هزینه خانوار را افزایش دهد. در کنار افزایش دفعات خرید، برخی گروههای کالایی نیز همچنان از ظرفیت بالایی برای توسعه در بازار آنلاین ایران برخوردارند که مد و پوشاک یکی از مهمترین آنهاست.
او در ادامه با اشاره به مقایسه ایران و قزاقستان در گزارش انجمن تجارت الکترونیک، شکلگیری یک اکوسیستم قدرتمند تجارت الکترونیکی و حضور پلتفرمهایی مانند Kaspi را یکی از دلایل سهم قابل توجه تجارت الکترونیکی در قزاقستان دانست.
محمدی با اشاره به تجربه بازارهای جهانی گفت توسعه تجارت الکترونیکی در بسیاری از کشورها با ظهور پلتفرمهای بزرگ گره خورده است. به گفته او، شرکتهایی مانند آمازون نیز نقش مهمی در ایجاد و توسعه بازار تجارت الکترونیکی در کشورهای خود داشتهاند.
«زور پلتفرمها»؛ حلقه مفقوده توسعه
محمدی درباره دلایل فاصله ایران با بازارهای جهانی، یکی از عوامل اصلی را ضعف پلتفرمهای داخلی از نظر مقیاس سرمایهگذاری دانست. او در توضیح این موضوع گفت منظورش از «زور پلتفرمها»، حجم سرمایهای است که برای توسعه آنها در اختیار بوده است. به گفته محمدی، پلتفرمهای بزرگ بینالمللی در مقاطعی توانستهاند چند میلیارد دلار سرمایه جذب کنند و بخش قابل توجهی از این منابع را برای توسعه فناوری، زیرساخت و حتی ساخت بازار به کار بگیرند؛ در حالی که مقیاس سرمایهگذاری در پلتفرمهای ایرانی با چنین ارقامی قابل مقایسه نیست.
از نگاه او، پلتفرمهای بزرگ تنها محل انجام معاملات نیستند، بلکه خود در شکلدهی به بازار، توسعه تقاضا و تغییر رفتار مصرفکننده نقش دارند؛ بنابراین نبود سرمایه کافی، توان آنها برای ساختن بازار و گسترش عمق تجارت الکترونیکی را محدود میکند.
قدرت خرید؛ مانع دوم رشد
نایبرئیس هیاتمدیره انجمن تجارت الکترونیک در عین حال کاهش قدرت خرید خانوار را یکی دیگر از موانع جدی رشد تجارت الکترونیکی دانست.
به گفته محمدی، تجارت الکترونیکی کلاسیک در گروههای کالایی استاندارد مانند موبایل، لوازم الکترونیکی و لوازم خانگی مزیت بیشتری دارد؛ اما مصرف خانوار در بسیاری از این گروهها طی سالهای اخیر تحت تاثیر کاهش قدرت خرید کوچکتر شده است.
او توضیح داد بازار کالاهایی مانند موبایل، یخچال و ماشین ظرفشویی با کاهش تقاضا مواجه شده و بخشی از هزینه خانوار به سمت کالاهای ضروریتر و کالاهای تندمصرف یا FMCG حرکت کرده است؛ گروهی که بهطور سنتی سهم پایینتری از تجارت الکترونیکی دارند.
دو محدودیت همزمان
از نگاه محمدی، تجارت الکترونیکی ایران امروز با دو محدودیت همزمان روبهروست: از یک سو سرمایهگذاری ناکافی برای توسعه پلتفرمها و ساخت بازار و از سوی دیگر کاهش قدرت خرید خانوار.
این دو عامل، هم توان پلتفرمها برای گسترش بازار را محدود کرده و هم تقاضا در برخی از مهمترین گروههای کالایی تجارت الکترونیکی را کاهش داده است. در چنین شرایطی، مسئله اصلی بازار دیگر صرفاً جذب کاربر جدید نیست؛ بلکه افزایش دفعات خرید، گسترش گروههای کالایی آنلاین و ایجاد توان مالی و زیرساختی برای پلتفرمهاست؛ مسیری که میتواند تجارت الکترونیکی ایران را از بازاری با کاربران بسیار اما خریدهای محدود، به بازاری عمیقتر و سهمدارتر در اقتصاد خانوار تبدیل کند.
انتهای پیام
مرتبط با:
