سلامت دیجیتال ایران در گرو اینترنت بینالملل
سلامت، در عصر دیجیتال رنگ و بوی متفاوتی دارد. سلامت دیجیتال نیز به یکی از ارکان اصلی نظام بهداشتی نوین تبدیل شده است، اما در ایران، وابستگی روزافزون به اینترنت، بهویژه اینترنت بینالملل، چالشی جدی را در مواجهه با اختلالات و قطعیهای گاه و بیگاه آن پدید آورده است.
در این راستا، وحید مرزبان، رییس فضای مجازی پارس ایزوتوپ و فعال روابط عمومی و فضای مجازی حوزه بهداشت و سلامت در مورد تاثیر قطعی اینترنت بر سلامت دیجیتال در ایران، راهکارهای فنی و ارتباطی برای مقابله با آن و چشمانداز آینده این حوزه با در نظر گرفتن چالشها و فرصتها میگوید.
قطعی اینترنت چه تاثیری بر دسترسی مردم به خدمات سلامت دیجیتال مانند نوبتدهی آنلاین، مشاوره پزشکی از راه دور و پرونده الکترونیک سلامت دارد؟
قطع اینترنت بینالملل، تاثیرات عمیقی بر دسترسی به خدمات سلامت دیجیتال گذاشت و تفاوت ماهیت این دو نوع اتصال را به خوبی نمایان کرد. با اختلال در دسترسی به اینترنت بینالملل، ابتدا ارتباطات جهانی و دسترسی به منابع خارج از کشور با چالش مواجه میشود. این امر به معنای محدود شدن شدید دسترسی پزشکان و متخصصان سلامت به آخرین مقالات علمی، پروتکلهای درمانی بهروز دنیا و پایگاههای داده معتبر پزشکی است که عمدتا در سرورهای خارجی میزبانی میشوند. همچنین، ارتباط با سازمانهای بهداشت جهانی و نهادهای بینالمللی برای دریافت مشاوره و حمایت در زمان بحران، تقریبا غیرممکن میشود. بسیاری از خدمات سلامت دیجیتال که بر بستر سرویسهای ابری بینالمللی فعالیت میکنند، مانند سیستمهای پرونده الکترونیک سلامت، نرمافزارهای مدیریت بیمارستانی و پلتفرمهای تحلیل داده، از دسترس خارج میشوند. این وضعیت، کیفیت تصمیمگیریهای بالینی را تحت تاثیر قرار داده و ارائه خدمات پزشکی را کند و ناکارآمد میسازد.
بسیاری از پلتفرمهای نوبتدهی آنلاین، چه دولتی و چه خصوصی، یا سرورهای خود را خارج از کشور میزبانی میکنند و یا به سیستمهای یکپارچه کشوری متصل هستند که نیازمند ارتباطات بینالمللی است. این وابستگی باعث میشود که با قطعی اینترنت جهانی، این خدمات عملا از دسترس خارج شوند. در مقابل، اینترنت ملی تنها امکان دسترسی به وبسایتها و پلتفرمهای نوبتدهی کاملا داخلی را فراهم میکند که این خود، تنها بخشی از نیاز را پوشش میدهد و اغلب فاقد قابلیتهای پیشرفته یا اتصال به تمامی مراکز درمانی است. این خود باعث ایجاد مشکلاتی که شما در سوال اشاره کردید میشود که کمترین آن کندی سرعت صفحات مرتبط است.
آیا قطعی اینترنت باعث تشدید شکاف دیجیتال و ایجاد نابرابری به ویژه، برای اقشار آسیبپذیر جامعه در دسترسی به خدمات سلامت شده است؟
با وجود اینترنت ملی، چالش دسترسی عادلانه برای اقشار آسیبپذیر همچنان باقی است. اولا، پوشش اینترنت ممکن است در مناطق دورافتاده و روستایی کامل نباشد، که این خود باعث تشدید شکاف دیجیتال میشود. ثانیا، در شرایط بحرانی، هزینه دسترسی به اینترنت بینالمللی، افزایش مییابد و فشار اقتصادی مضاعفی بر خانوادههای کمدرآمد وارد میسازد. از طرفی افرادی مانند بسیاری از سالمندان یا افراد کمسواد که از مهارتهای لازم برای استفاده از خدمات دیجیتال برخوردار نیستند، حتی با وجود دسترسی به اینترنت، در بهرهگیری از خدمات سلامت دیجیتال ممکن است با مشکل مواجه شوند.
بنابراین، در حالیکه توسعه و استقلال زیرساختهای اینترنت ملی نقشی حیاتی و مهم را در حفظ خدمات سلامت دیجیتال در زمان قطع اینترنت بینالملل ایفا میکند، اما برای دستیابی به عدالت واقعی در دسترسی به سلامت، نیازمند سرمایهگذاری همزمان بر پوشش گسترده، مقرونبهصرفه بودن دسترسی، توسعه بیشتر خدمات بومی سلامت و ارتقاء سواد دیجیتال در میان تمامی اقشار جامعه، به ویژه گروههای آسیبپذیر، هستیم.
برای حفظ پایداری و استمرار ارائه خدمات سلامت دیجیتال در زمان وقوع قطعی اینترنت یا محدودیتهای شبکهای، چه راهکارهای فنی و زیرساختی باید اتخاذ شود؟
تداوم ارائه خدمات در زمان وقوع اختلالات شبکه، نیازمند گذار از مدلهای وابسته به اینترنت ابری متمرکز به مدلهای تابآور و خودکفا است. برای تحقق این هدف، زیرساختهای سلامت باید به سمت بومیسازی پایگاههای داده و سرورهای حیاتی حرکت کنند تا وابستگی سیستم به ارتباطات بینالمللی به حداقل برسد. علاوه بر این، طراحی پلتفرمهای سلامت باید با رویکرد آفلاین محور بازنگری شود؛ به گونهای که سیستمها قادر باشند دادههای ضروری را بهصورت محلی در دستگاههای کاربران یا مراکز درمانی ذخیره کنند و به محض برقراری مجدد شبکه، همگامسازی اطلاعات را بهصورت خودکار انجام دهند. در کنار این موارد، بهرهگیری از معماریهای توزیعیافته بهجای ساختارهای متمرکز، ضمن کاهش احتمال شکست کامل سیستم در زمان بحران، دسترسی به زیرساختهای داخلی را برای مراکز درمانی تضمین میکند؛ مشروط بر اینکه کادر درمان نیز همواره برای استفاده از پروتکلهای اضطراری در شرایط آفلاین آموزشهای لازم را دیده باشند.
در زمان بروز اختلال در خدمات سلامت دیجیتال، چگونه میتوان از طریق روابط عمومی، افکار عمومی را مدیریت کرد و اعتماد مردم را نسبت به نظام سلامت حفظ کرد؟
در زمان بروز اختلال در خدمات دیجیتال، روابط عمومی نه تنها بهعنوان ابزار اطلاعرسانی، بلکه بهعنوان رکن اصلی مدیریت بحران عمل میکند. در چنین شرایطی، حفظ اعتماد عمومی صرفا از طریق شفافیت حداکثری و اطلاعرسانی صادقانه ممکن است؛ بدین معنا که به جای پنهانکاری، باید علت اختلال، میزان اثرگذاری آن بر خدمات و زمانبندی احتمالی برای رفع مشکل با صراحت به اطلاع مردم برسد. روابط عمومی باید با مدیریت واقعبینانه انتظارات، از گسترش شایعات جلوگیری کند و همزمان کانالهای تعاملی را برای شنیدن دغدغههای مردم باز نگه دارد. هماهنگی یکپارچه در پیامهای ارسالی توسط نهادهای مختلف و برجستهسازی اقدامات عملیاتی که برای حل بحران در جریان است، میتواند از آشفتگی ذهنی جامعه کاسته و به بازسازی تدریجی اعتماد عمومی در شرایط حساس کمک شایانی کند.
کلیدیترین ارکان برای مقاومسازی سیستم سلامت در برابر چالشهای شبکه چیست؟
مقاومسازی سیستم سلامت دیجیتال، فرآیندی چندوجهی است که اتکای صرف به فناوری را رد کرده و بر ترکیب هوشمندانه زیرساختهای ارتباطی و توانمندسازی انسانی تاکید دارد. برای دستیابی به این موضوع، ایجاد تنوع در مسیرهای ارتباطی، مانند استفاده از اینترنت ماهوارهای یا شبکههای اختصاصی بیسیم، ضروری است تا سیستم از انحصار تکمسیر شبکه خارج شود.
همچنین، اولویت دادن به قابلیتهای ذخیرهسازی محلی برای دسترسی به پروندههای حیاتی بیماران، همراه با طراحی سیستمهای کاربرمحوری که در شرایط محدودیت شبکه نیز بازیابی سریع اطلاعات را امکانپذیر میسازند، از ارکان اصلی پایداری محسوب میشوند. در نهایت، آنچه این تجهیزات فنی را کارآمد میکند، آمادگی کادر درمان در اجرای دقیق پروتکلهای پشتیبانگیری امن و تسلط بر فرآیندهای اضطراری است که باعث میشود سیستم سلامت حتی در مواجهه با قطعیهای طولانیمدت، همچنان در خدمت بیمار باقی بماند.
با نگاهی به آینده، چشمانداز خدمات سلامت دیجیتال در ایران را چگونه ترسیم میکنید و چه چالشها و فرصتهایی در این مسیر متصور هستید؟
چشمانداز سلامت دیجیتال در ایران، در صورت تامین زیرساختهای پایدار و عادلانه، نویدبخش تحولی بنیادین است که به واسطه گسترش پزشکی از راه دور، یکپارچگی پروندههای الکترونیک و بهرهگیری از هوش مصنوعی برای تحلیلهای دقیق بالینی، کیفیت درمان را به شکلی محسوس ارتقا خواهد داد.
این مسیر، فرصتهای بینظیری مانند حذف موانع جغرافیایی برای دسترسی به پزشکان متخصص، افزایش بهرهوری نظام سلامت از طریق پیشگیریهای هوشمند و توانمندسازی بیماران در مدیریت وضعیت سلامت خود را به همراه دارد. با این حال، دستیابی به این هدف، در گرو غلبه بر چالشهای مهمی است که مهمترین آنها شامل تضمین امنیت و حریم خصوصی دادهها، رفع شکاف دیجیتال برای اقشار محروم، اصلاح چارچوبهای قانونی و غلبه بر مقاومتهای فرهنگی در برابر نوآوری میشود. در حقیقت، موفقیت در این افق روشن، بیش از آنکه صرفا به پیشرفتهای تکنولوژیک وابسته باشد، به لطف برنامهریزیهای استراتژیک بلندمدت و همکاریهای منسجم میان دولت، بخش خصوصی و جامعه علمی کشور است.
انتهای پیام
مرتبط با:
