نسخه متری برای بازار مسکن
رویای خرید خانه، حالا جای خود را به ایده خرید چند متر از یک خانه داده است. این تغییر فقط از کاهش قدرت خرید ناشی نمی‌شود، بلکه از دگرگونی در مفهوم مالکیت، سرمایه‌گذاری و شیوه ساخت‌وساز خبر می‌دهد. در چنین شرایطی، فعالان بازار مسکن ناچارند استراتژی‌های خود را با واقعیت‌های جدید تطبیق دهند. شرکت آ.س.پ نیز با تمرکز بر راهکارهایی مانند توکن‌بندی و فروش متری مسکن، تلاش می‌کند به این تغییرات پاسخ دهد. امید خالقی، مدیرعامل شرکت ساختمانی آ.س.پ، در این گفتگو از چالش‌های بازار، اثر جنگ بر صنعت ساختمان و چشم‌انداز آینده این حوزه می‌گوید.
صنعت ساختمان در سال‌های اخیر با چالش‌های متعددی روبه‌رو شده است. به نظر شما مهم‌ترین چالش این صنعت چیست؟
صنعت ساختمان به خودی خود در ایران یک صنعت پرریسک و پرچالش است. قرار گرفتن این صنعت به عنوان بازار موازی کنار سایر بازارهای سرمایه‌گذاری، باعث تلاطم آن می‌شود. تورم نیز نقش مهمی در این زمینه دارد. سرمایه‌گذاران و سفته‌بازانی که وارد بازار می‌شوند نیز این صنعت را به سمت‌وسوی خاصی سوق می‌دهند. برای مثال در دهه ۹۰ ساخت‌وساز تجاری در تهران جذابیت بسیار زیادی داشت. به طوری‌که در منطقه ۲۲ تهران، تمام سازنده‌ها به سمت ساخت‌وسازهای تجاری رفتند. در ادامه به طور ناگهانی با رکود، برجام و ریسک‌های بیرونی پیش‌بینی نشده روبه‌رو شدیم. در نتیجه، به یکباره همه از ساخت‌وساز تجاری، دوباره به سمت ساخت‌وساز مسکونی حرکت کردند. در سال 99 نیز شیوع کرونا به این موضوع دامن زد. در آن سال‌ها از مجتمع‌های تجاری به خوبی بهره‌برداری نشد و سرمایه‌هایی که به این صنعت آمده بود، هیچ‌گاه بازدهی مناسبی نداد. به نظر من صنعت ساختمان هم دارای ریسک‌های داخلی است و هم به شدت تحت تاثیر ریسک‌های بیرونی قرار دارد. در این بازار، تاثیر قیمت بازارهای موازی مانند طلا، دلار و حتی بورس همچنین تحریم‌ها و سیاست‌های دولت شما را با مشکل مواجه می‌کند. دولت‌ها نیز سیاست‌های خاص خود را دارند که غالبا دچار شعارزدگی شده‌اند. بازار صنعت ساختمان دچار دو مقوله بسیار مهم شامل تعهد دولت‌ها برای تامین مسکن و بازار سرمایه‌گذاری برای شرکت‌هایی مانند آ.س.پ، شرکت‌های بورسی و شرکت‌های خصوصی است که در وضعیت کنونی فعالیت می‌کنند. فرایند تصمیم‌گیری در این صنعت باید بسیار چابک، سریع و منعطف باشد، چراکه اگر در بازار مسکن، بهترین تصمیم‌ها در زمان مناسب خود گرفته نشوند، به بدترین و پرهزینه‌ترین تصمیم‌ها تبدیل می‌شوند.
قدرت خرید مردم چه تاثیری در این چالش‌ها دارد؟
بررسی این پارامتر در سه دهه اخیر نشان می‌دهد که قدرت خرید مردم با ساختمان‌هایی که بیشترین فروش را دارند، متناسب است. بر اساس گزارش‌های پیشین مرکز آمار ایران، بیشتر فروش‌ها متعلق به یک بازه قیمتی متغیر است. سقف این رقم خرید، ممکن است در سال ۱۳۹۰ از ۱۰۰ میلیون تومان شروع شده و در سال ۱۳۹۵ به ۳۰۰ میلیون تومان رسیده باشد؛ اما در ادامه به چهار میلیارد تومان و اکنون به حدود ۱۵ تا ۱۶ میلیارد تومان رسیده است. متراژ واحدهایی که خریداری می‌شوند نیز تقریبا به همین شکل است. علاوه بر این، ما شاهد یک دوره رکود شدید در زمینه خرید و فروش واحدهای میان قیمت هستیم. در مقابل، یک بازار خاص هم در برخی مناطق تهران وجود دارد که قیمت‌های بالاتری دارند. در آ.س.پ معتقد هستیم که در زمینه ساخت‌وساز مسکن، سیاست‌های حمایتی دولت و قدرت خرید مردم، یک روند ثابت وجود ندارد و این موضوع بازار را دچار تلاطم می‌کند. ورود بانک‌ها و سایر اشخاص حقیقی که با وارد کردن سرمایه‌های‌شان در این حوزه نقش‌آفرینی می‌کنند نیز تاثیرات خاص خود را دارند.
آیا کاهش قدرت خرید مردم باعث تغییر در استراتژی شرکت آ.س.پ شده است؟
سابقه فعالیت شرکت آ.س.پ به اواخر دهه ۴۰ و اوایل دهه ۵۰ شمسی می‌رسد. این شرکت در تمام سال‌های فعالیت خود یک استراتژی مشخص را دنبال کرده است. آ.س.پ همواره ساختمان‌های خاص و گران قیمت مانند برج‌های ونک‌پارک یا برج تهران می‌سازد و مشتریان این شرکت شامل دهک‌های بالا می‌شود که قدرت خرید بالایی دارند. اگرچه ما پروژههای گران قیمت می‌سازیم و مشتریان خاص خود را داریم؛ اما تغییرات بازار و لزوم توجه به نیاز مشتریان را نیز احساس کرده‌ایم. اقدامات جدید شرکت مانند پروژههای میرداماد و ملاصدرا، ساختمان‌های اداری اما خاص، با مشاعات زیاد و مشتریان مختص به خود است. به بیان بهتر، ما بازارهای آتی خود را از میان برندها و مشتریان خاص خود انتخاب می‌کنیم. یعنی به جایی ورود می‌کنیم که بتوانیم به خوبی محصولات‌مان را بفروشیم. به این ترتیب می‌توانیم از این برند و نام ماندگار آ.س.پ که اکنون به امانت به دست‌مان رسیده، به بهترین شکل ممکن استفاده کنیم.
استراتژی آ.س.پ در بازار ساخت‌وساز و مسکن شامل چه مواردی می‌شود؟
استراتژی شرکت از ابتدا، احداث پروژه‌هایی مانند مجتمع کوی نوبنیاد، با واحدهای ۶۰۰ و ۴۰۰ متری، تا واحدهای ۷۰ متری برای افراد خاص، رانندگان و محافظان آن‌ها بوده است. اکنون نیز همین استراتژی در شرکت آ.س.پ دنبال می‌شود. برای نمونه، در کیش به دنبال احداث پروژههای مسکونی با خدمات هتلینگ هستیم. این مجتمع‌ها کاربری مسکونی دارند؛ اما خدمات هتلینگ ارائه می‌کنند. این رویکرد را به ویژه در مناطقی مانند غرب مازندران، کیش و مناطق یک، سه و پنج تهران دنبال خواهیم کرد. استراتژی بعدی، ارائه خدمات به سالمندان است. ما جامعه بزرگی از سالمندان داریم که از وضعیت مالی مناسبی برخوردارند و در عین حال، نیازمند خدمات نگهداری هستند. می‌توانیم خانه‌هایی برای آن‌ها احداث کنیم تا در دوره‌ای از زندگی خود در آن‌جا مستقر شوند، وسایل شخصی و لوازم مورد نیازشان را همراه داشته باشند و خدمات بهداشتی، پزشکی و حتی برگزاری مراسم، در قالب خدمات آپارتمانی، برای آن‌ها پیش‌بینی شود.
در شرایطی که سرمایه‌گذاران همچنان خرید مستقیم ملک را به سرمایه‌گذاری در پروژههای ساختمانی ترجیح می‌دهند، چگونه می‌توان اعتماد بازار سرمایه را جلب کرد؟
در ابتدا باید این واقعیت را بپذیریم که قدرت خرید مردم کاهش یافته است. از سوی دیگر، همچنان این ذهنیت وجود دارد که افراد باید حتما یک واحد کامل خریداری کنند؛ اما ما اکنون در شرکت آ.س.پ به موضوع توکن‌بندی یا فروش متری فکر می‌کنیم. در این مسیر، از اعتبار و سابقه شرکت خود بهره خواهیم گرفت و سایر شرکت‌های بورسی نیز در کنار ما حضور دارند. به این ترتیب، می‌توانیم امکان مشارکت مردم در پروژههای ساختمانی را به صورت متری فراهم کنیم. خریداران می‌توانند به تدریج میزان سرمایه‌گذاری خود را افزایش دهند و در نهایت مالک یک واحد آپارتمانی شوند یا در سود حاصل از فروش پروژه سهیم باشند. این سازوکار از طریق بورس اجرا خواهد شد. به اعتقاد من، باید به مردم کمک کنیم تا سرمای‌های خود را به سمت سرمایه‌گذاری‌های خرد در بخش مسکن هدایت کنند؛ سرمایه‌گذاری‌هایی که به آن‌ها امکان می‌دهد در پروژههای مختلف، به اندازه چند متر یا چند دانگ، مشارکت داشته باشند و شرکت‌ها نیز بتوانند سود سرمایه آن‌ها را تضمین کنند. محور دیگری که در حال پیگیری آن هستیم، اختصاصی‌سازی پروژه‌ها است. در بازار امروز، دیگر نمی‌توان با روش‌های سنتی رقابت کرد و محصولات را به فروش رساند. همان‌گونه که پیش‌تر اشاره کردم، باید به سمت احداث ساختمان‌هایی با خدمات هتلینگ حرکت کنیم. علاوه بر این، یکی دیگر از رویکردهای جدید شرکت آ.س.پ، حرکت به سمت هوشمندسازی ساختمان‌ها است. همان‌گونه که این شرکت برای نخستین بار در ایران به حوزه بلندمرتبه‌سازی ورود کرد، در زمینه هوشمندسازی نیز تلاش خواهد کرد که در زمره پیشگامان این حوزه قرار گیرد.
در هوشمندسازی چه مواردی را مد نظر قرار خواهید داد؟
این رویکرد، بیش از هر چیز، در راستای ایفای مسئولیت اجتماعی شرکت آ.س.پ تعریف می‌شود. برای نمونه، می‌توان موتورخانه ساختمان‌ها را هوشمندسازی کرد تا دیگر دمای هر واحد با باز و بسته کردن پنجره یا میزان پوشش افراد تنظیم نشود. در این سیستم، موتورخانه دمای داخل واحد و دمای محیط بیرون را به صورت خودکار دریافت و بر اساس آن، عملکرد خود را تنظیم می‌کند. نتیجه این فرایند، کاهش چشمگیر مصرف گاز است؛ موضوعی که به ویژه در ساختمان‌های اداری، سازمانی و دولتی می‌تواند تاثیر قابل توجهی در کاهش مصرف انرژی و هزینه‌ها داشته باشد. موضوع دیگری که به ویژه در ساختمان‌ها و پروژههای قدیمی خود با آن مواجه شده‌ایم، نحوه محاسبه هزینه‌های آب، برق و گاز است. در بسیاری از موارد، این هزینه‌ها به صورت مشاع و بر اساس تعداد ساکنان یا زیربنای واحدها محاسبه می‌شود. در همین راستا، سیستم میترینگ را راه‌اندازی کرده‌ایم که امکان تفکیک و اندازه‌گیری دقیق مصرف آب، برق و گاز هر واحد را فراهم می‌کند. این اقدام نیز نقش موثری در مدیریت مصرف و کاهش هزینه‌ها خواهد داشت. علاوه بر این، با شرکت‌های انبوه‌سازی که با چنین چالش‌هایی روبه‌رو هستند نیز همکاری می‌کنیم؛ زیرا معتقدیم سلیقه و انتظارات بازار در حوزه ساختمان در حال تغییر است و رویکرد ما نیز باید همگام با این تغییرات تحول یابد. البته این رویکرد متناسب با ویژگی‌ها و موقعیت هر پروژه تعریف می‌شود.
هوشمندسازی در آ.س.پ در چند بخش و با چه اهدافی انجام می‌شود؟
این نوع فعالیت‌ها در قالب «آ.س.پ اسمارت» با سه هدف انجام می‌شود. هدف اول، همان هوشمندسازی موتورخانه‌ها است که با کمک دانشگاه مازندران، دانشگاه صنعتی شریف و شرکت‌های دانش‌بنیان ثبت شده، در حال انجام است. ما جز برندهای تایید شده اداره گاز برای این نوع هوشمندسازی نیز هستیم. هدف دوم، کنسرسیومی است که با شرکت‌های داخلی تشکیل داده‌ایم و در حوزه میترینگ فعالیت می‌کنیم. هدف سوم نیز توسعه سیستم‌های ای‌پی‌اس یا ذخیره‌سازی انرژی است که تاثیر بسزایی در پایداری انرژی برق دارد و جایگزین ژنراتورهای دیزلی خواهد شد. این فن‌آوری متعلق به چین است و ما با شرکت‌هایی فعال در این حوزه در حال تعامل هستیم تا یک کنسرسیوم اختصاصی برای این کار تشکیل دهیم. در واقع، هدف کلی ما استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها است و می‌خواهیم نقش موثری در آینده کشور ایفا کنیم. به زودی فرهنگ مصرف رایگان انرژی در ایران به پایان خواهد رسید. در آن زمان، انرژی باید به صورت مدیریت شده مصرف شود. ایران نیز با روند توسعه‌ای که در پیش دارد، به زودی مانند اروپا با مشکلاتی در تامین انرژی در فصل‌های گرما و سرما مواجه خواهد شد. پیشگامان این صنعت، مانند شرکت آ.س.پ، باید از همین حالا فعالیت خود را آغاز کنند. به همین دلیل، مجموعه آ.س.پ اسمارت در شرکت راه‌اندازی شده است. امیدواریم این مجموعه در سال‌های آینده بازار بسیار خوبی برای شرکت ایجاد کند و نقش مهمی در فرهنگ‌سازی و کاهش مصرف انرژی داشته باشد.
طبیعتا صنعتی‌سازی ساختمان بهره‌وری را بالاتر می‌برد؛ اما به نظر شما به غیر از شرکت آ.س.پ، دیگر شرکت‌های ساختمانی تا چه اندازه در این مسیر حرکت کرده و موفق هستند؟
صنعتی‌سازی از قبل نیز در ایران وجود داشته و در دوره‌های مختلف، شرکت‌های زیادی به این نوع ساخت‌وساز پرداخته‌اند؛ اما این این رویکرد یک ایراد اساسی هم دارد. وقتی ما پروژه‌ای را صنعتی‌سازی می‌کنیم، سرعت ساخت نیز به شدت افزایش می‌یابد. در حالی‌که کارفرماها عادت ندارند منابع مالی پروژه‌ای را که قبلا چهار ساله تامین می‌کردند، در ۲ سال به پروژه تزریق کنند. تهیه این نقدینگی برای‌شان دشوار است و از سوی دیگر، آمادگی ذهنی برای آن ندارند. ما در شرکت آ.س.پ صنعتی‌سازی را با یکی از کارخانه‌های فعال در این حوزه آغاز کرده‌ایم. به طوری‌که برای اولین بار، ماژول‌هایی طراحی می‌شوند که سقف، سازه و تاسیسات فاز یک در کارخانه ساخته می‌شود. پروژه اداری میرداماد، اولین پروژه ما در تهران به این شکل است. صنعتی‌سازی در برخی از مناطق آب‌وهوایی ایران مانند کیش که کار کردن در فصل تابستان سخت است نیز بسیار تاثیرگذار است. اگر ما عملیات ساخت را در جای دیگری انجام دهیم و مرحله مونتاژ را برای فصل‌های مناسب کاری بگذاریم، به خودی خود تاثیر بسزایی در پیشرفت پروژه خواهد داشت. البته در پروژههای توکن‌بندی شده آ.س.پ که آن‌ها را به صورت متری می‌فروشیم، امکان تامین منابع مالی سریع وجود دارد و این نوع از پروژه‌ها پتانسیل بالایی برای صنعتی‌سازی دارند.
افزایش مستمر قیمت مصالح و تجهیزات ساختمانی چه تاثیری بر برآوردهای مالی، مدیریت پروژه‌ها و به طور کلی قیمت تمام شده مسکن دارد؟
متاسفانه صنعت ساختمان به شدت درگیر افزایش مستمر قیمت مصالح و تجهیزات ساختمانی است. از سال‌های دور و از زمانی که سازمان برنامه و بودجه بر اساس الگوهای جهانی، بحث فهرست بها را پیش‌بینی کرد، قیمت‌ها و نرخ افزایش آن‌ها در پروژههای پیمانکاری تاثیر زیادی دارد. حتی ایران جز اولین کشورهایی بود که در این زمینه به عضویت انجمن فیدیک - فدراسیون بین‌المللی مهندسان مشاور - درآمد. در همه پروژه ها به ویژه در سال‌های اخیر، افزایش قیمت‌ها باعث ایجاد ادعا، مطالبات پیمانکاری و انحراف زیادی در برآوردهای مالی پروژه‌ها می‌شود. ما برای جلوگیری از این مشکل در پروژههای عادی خود، سعی می‌کنیم به جای پیمانکاری، به صورت مشارکت در ساخت ورود کنیم. در این حالت منابع را خودمان تامین و در محصول نهایی شریک می‌شویم. به این ترتیب، تورم هزینه‌ها با تورم محصول هم‌پوشانی و ساخت پروژه ها را توجیه پذیرتر می‌کند. در غیر این صورت، نوسانات، منجر به تحمیل هزینه‌های مازاد سنگین پیمانکاری در ساخت و قراردادها می‌شود. حتی در این بازه‌های زمانی تلاش می‌کنیم تا مصالح پروژه‌های‌مان را توسط خود شرکت تامین کنیم و قراردادها به صورت دستمزدی باشند. در این روش، نوسانات و مطالبات تنها بر بخش دستمزدها تاثیر می‌گذارد که قابل پوشش و مدیریت است.
قوانینی که مدام تغییر می‌کنند به چه میزان در تصمیم‌گیری‌های شما تاثیر دارد؟
این مساله 100 درصد روی کار ما تاثیر می‌گذارد. یکی از اتفاق‌هایی که رخ می‌دهد این است که ما معمولا در پروژههای خاص با تغییر مداوم قوانین و ضوابط، به ویژه در حوزه آتش‌نشانی مواجه هستیم و اصولا شرکت‌های ساختمانی باید همیشه دانش و اطلاعات خود را در این زمینه‌ها به روز نگه دارند. در مورد شهرداری‌ها نیز در واقع سیاست خاصی وجود ندارد. با افزایش تورم و تغییر نرخ‌ها، سیاست‌های کلان آن‌ها نیز عوض می‌شود. برای نمونه، در زمینه پهنه‌بندی و طرح تفصیلی شهرها، اتفاق‌هایی رخ می‌دهد که ناشی از نیاز بازار است؛ نیازی که می‌تواند شامل کاربری‌های تجاری، مسکونی یا اداری شود. البته به نظر من این موضوع به خودی خود ایرادی ندارد و سیاست‌های مربوط به طرح تفصیلی شهرها باید همراه با شرایط جدید تغییر کند. یعنی این طرح‌ها و امکان تغییر کاربری‌ها، باید متناسب با ظرفیت و نیاز شهر همچنین نیاز مردم بوده و صرفا مبتنی بر درآمدزایی برای ارگان‌ها و شهرداری‌ها نباشد. ما در آ.س.پ همیشه پیش از شروع پروژه‌ها، مطالعات اقتصادی لازم را انجام می‌دهیم و سناریوهای مختلفی در نظر می‌گیریم. امروزه پروژههای ساختمانی دیگر تنها به معنای ساخت‌وساز نیستند. شما باید طرح توجیهی، ارزش فعلی خالص یا ان‌پی‌وی و نرخ بازده داخلی یا آی‌آر‌آر پروژه‌ها را هر سال و متناسب با شرایط همان پروژه به‌روزرسانی کنید. گاهی اوقات باید برخی از پروژه‌ها را در مراحلی از ساخت واگذار کرد و در مقابل، برخی پروژه‌ها را پس از ساخت نباید فروخت. تمامی این موارد، نیازمند مطالعاتی است که باید در کنار روند ساخت پروژه مد نظر قرار گیرد.
وضعیت صنعت ساختمان را در سال 1405 چگونه ارزیابی می‌کنید و پیش‌بینی شما برای آینده این صنعت چیست؟
اگر بخواهیم قیمت فروش را بر اساس دلار و نرخ مرجع محاسبه کنیم، این صنعت هنوز نسبت به بازارهای موازی امکان رشد دارد؛ اما همان‌طور که قبلا هم تاکید کردم، تصمیم‌گیری در این بازار باید بسیار چابک باشد. با وجود شرایط جنگ و بحران، ما شاهد افزایش قیمت قابل توجه بازار مسکن در جزیره کیش هستیم. چراکه بسیاری از سرمایه‌گذاران ایرانی مستقر در کشورهای حاشیه خلیج فارس، ترجیح می‌دهند به مناطقی از ایران برگردند که شرایط مشابه آن کشورها را دارد. بنابراین، در این بازار و شرایط کنونی نیز امکان فعالیت وجود دارد. بازار ساختمان همواره پابرجا خواهد بود. مواد اولیه و تجهیزات این صنعت به میزان قابل توجهی در کشور تولید می‌شوند؛ بدین جهت از تحریم‌های بین‌المللی مصون خواهند بود. از طرفی صنعت ساختمان صنعت مادر محسوب می‌شود و نزدیک به ۳۰۰ صنعت دیگر به آن وابسته هستند. از فولاد، سیمان، سیم، کابل و شیرآلات گرفته تا فعالان حوزه پتروشیمی که در تولید لوله‌های پولیکا فعالیت دارند، ارتباط کاملی با ساخت‌وساز پیدا می‌کنند. معمولا این صنعت حتی اگر دچار رکود شدیدی هم شود، دوباره مورد حمایت قرار می‌گیرد و باید به عنوان یک صنعت پیشران به حرکت خود ادامه دهد. این اتفاقی است که در تمامی کشورها رخ می‌دهد. بسیاری از کشورهایی که اکنون برای جذب سرمایه‌گذار خارجی تبلیغ می‌کنند، شرایط را تسهیل کرده و حتی برای سرمایه‌گذاران این حوزه اقامت هم می‌دهند. اگر مدیریت درستی اعمال شود، همگام با نیازهای جامعه حرکت کنیم و بازار هدف و مشتریان خود را به دقت تشخیص دهیم، این بازار می‌تواند آینده بسیار خوبی داشته باشد. من پیش‌بینی می‌کنم که علی‌رغم شرایط موجود، بازار پررونقی را شاهد خواهیم بود.
پس نگاه شما مثبت و امیدوارانه است؟
بله، در آینده این صنعت با تغییر فرهنگ مواجه خواهیم شد. برای مثال، در استان‌های شمالی کشور، ذائقه مصرف‌کننده و مشتری به تدریج از خرید ویلا به سمت مجتمع‌های آپارتمانی با خدمات هتلینگ تغییر خواهد کرد؛ چراکه امروزه نگهداری از ویلا بسیار دشوار شده است. بافت فرهنگی و سِنی جمعیت هم به سمت سالمندی در حرکت است. نسل ما دهه شصتی‌ها به تدریج در حال پیر شدن است و دیگر شاهد آن رشد جمعیتی و خانواده‌های پرجمعیت گذشته نیستیم. امروزه در برخی از مناطق تهران، بسیاری از مشتریان ترجیح می‌دهند در خیابان خاصی از تهران ساکن باشند؛ اما به جای خرید انفرادی، هر سه یا چهار نفر یک واحد را خریداری کنند تا از مشاعات مشترک بهره‌مند شوند. این الگو در میان افراد مشهور مانند فوتبالیست‌ها و بازیگران نیز دیده می‌شود. در واقع، تغییرات، سختی‌ها و رکود حاکم بر این بازار، در برخی موارد جنبه‌های مثبتی نیز داشته است. از جمله این‌که دیگر اشخاص یا سرمایه‌گذاران بدون تخصص وارد حوزه ساخت‌وساز نمی‌شوند. متاسفانه در یک دوره، به دلیل تورمی که اتفاق افتاد، افراد بدون داشتن تخصص لازم وارد این بازار شدند. در نتیجه، عرضه و تقاضا به ویژه در شهر تهران، روند غیرمنطقی به خود گرفت. در حال حاضر استراتژی شرکت ما در نظر گرفتن سلیقه مشتری از همان ابتدا در پروژه است. در گذشته اگر یک ساختمان اداری با ۲۰ هزار متر مربع زیربنا ساخته می‌شد، سازنده ترجیح می‌داد ۱۵ هزار متر مربع آن فضای مفید باشد؛ اما امروزه در پروژههای اداری و تجاری، رویکرد تغییر کرده است. برای مثال، در یک پروژه ۲۲ هزار متری، تنها هشت هزار متر مربع فضای مفید وجود دارد؛ اما در عوض مشاعات بسیار خوبی برای آن در نظر گرفته می‌شود. این مشاعات می‌تواند شامل سالن غذاخوری، سالن اجتماعات و باشگاه ورزشی باشد. این فرهنگ همیشه در شرکت ما وجود داشته است. به عنوان مثال، مجتمع نوبنیاد با وجود قدمت زیاد، از اولین مجتمع‌هایی بود که برای ساکنان خود استخر، سالن ورزشی و واحدهای تجاری پیش‌بینی کرد. در واقع، هدف اصلی این است که قبل از ورود به مرحله ساخت، مشتریان پروژه را شناسایی کنند. ما نیز الزامات و نیازمندی‌های افراد را بررسی کنیم و ساختمان را دقیقا طبق نظر مشتری بسازیم. همچنین اگر در پروژههای آتی امکان پیش‌فروش وجود داشته باشد، حتما در زمینه دکوراسیون داخلی ساختمان و چیدمان اتاق‌ها، نظر و سلیقه مشتری را دریافت می‌کنیم و این امکان را به او می‌دهیم که در برخی قسمت‌ها، تغییرات دلخواه خود را اعمال کند.
انتهای پیام
مرتبط با:
