عدم آمادگی مسئولان برای اینترنت بدون فیلتر
در سال 1404 هر بار که اینترنت قطع میشد رگ حیات کسبوکارهای اینترنتی تنگتر و تنگتر میشد. محاسبه آسیبهایی که در سال گذشته به صاحبان کسبوکارهای اینترنتی و حتی کارکنان آنها وارد شد، تاحد زیادی غیرممکن است؛ چراکه این بازار عریض و طویل، هم میزبان برندهای بزرگ و پرچمداری است که مشتریان چند دهمیلیونی دارند، هم شاهد فعالیت زنان خانهدار و نوجوانان پرانگیزهای که محصولات خانگی خود را در شبکههای اینترنتی عرضه میکنند. با قطع شدن اینترنت، همه این کسبوکارها ضربه میخورند و به نفسنفس میافتند. رضا الفتنسب، رئیس اتحادیه کشوری کسبوکارهای مجازی در این گفتگو از تلاش فعالان این حوزه برای غلبه بر چالشها میگوید و آنچه بر آنها در سال 1404 گذشت را روایت میکند.
اصلیترین چالش کسبوکارهای مجازی در سال 1404 چه بود؟
قطعی کامل اینترنت و سایر ابزارهای ارتباطی، مهمترین چالشی بود که اواخر امسال برای کسبوکارهای اینترنتی رخ داد. مسئله جنگ در خردادماه و همزمان بحران کمبود برق به طور مستقیم کسبوکارها را تحت تاثیر قرار داد. چالشهای دیماه هم ضربه محکم خود را بر پیکر ضعیف و نحیف اقتصاد دیجیتال ایران وارد کرد. از اتفاقهای معمول و شایع هم که نمیتوان گذشت؛ نحوه تعامل و ارتباط کسبوکارهای اینترنتی با نهادهای حاکمیتی همیشه با چالش همراه بوده است.
نقش حمایتی نهادهای حاکمیتی را چطور ارزیابی میکنید؟
اول باید به طور دقیق مشخص کنیم که منظورمان از حمایت چیست؟ تصوری که من و خیلی از همکاران داریم این است که دولتهای مختلف با دیدگاههای متفاوتی به مسئله حمایت ورود میکنند؛ تصور خودشان هم این است که قرار بر حمایت خواهد بود. اما من اینطور برداشت میکنم که هر قدر دولت کمتر شعارهای حمایتی بدهد، وضعیت ما هم بهتر خواهد بود. در واقع، دیدگاههای مختلف نهادهای موازی نسبت به حمایت از کسبوکارهای اینترنتی، خودش مانعی جدی برای این کسبوکارها است. در این میان احتمالا در نهادهای مختلف، نگاه سلیقهای هم وجود دارد. همین تعدد نهادها، خودش چالشبرانگیز شده است.
کسبوکارهای اینترنتی چقدر میتوانند در مقابل این شرایط بحرانی مقاومت کنند؟
برخی از کسبوکارهای اینترنتی در سال 1404 به طور کامل از بین رفتند و هیچ رد و نشانی هم از آنها باقی نماند. میزان تابآوری یک کسبوکار به اندازهاش بستگی دارد. مدت زمان تابآوری کسبوکارهای کوچک 20 روز تا نهایت یک ماه است. یعنی اگر یک اختلال جدی مانند آنچه در دیماه تجربه کردیم رخ بدهد، بسیاری از کسبوکارهای کوچک محو میشوند چراکه در این شرایط اقتصاد انقباضی میشود و فروش کاهش پیدا میکند.
چه آیندهای برای کسبوکارهای اینترنتی متصور هستید؟
امروز فضای کسبوکارهای اینترنتی خیلی روشن نیست و ابهام دارد. سایه جنگ بر سر کشور افتاده و بر همه اصناف از جمله کسبوکارهای اینترنتی هم اثرگذار است. در صورت بروز هر اتفاقی اولین دکمهای که زده میشود، دکمه قطعی، فیلترینگ و محدودیت اینترنت است. این اصلا خوب نیست! حتی نمیتوان وضعیت کسبوکارها را در همین روزهای آخر سال هم پیشبینی کرد. آنچه مشخص است این است که ما مسیر را ادامه میدهیم و باید ادامه دهیم. ما در اتحادیه وظیفه داریم تا آخریم لحظهای که امکان دارد به کسب وکارها خدمات ارائه کنیم. علاوه بر مسئله جنگ و تعامل در داخل، گاهی موضوعاتی هم در خارج از کشور پیش میآید که ما به عنوان اتحادیه باید بتوانیم از کسبوکارها حمایت کنیم. با هر شرایط سختی که داریم باید بتوانیم میزان تابآوری را بالاتر ببریم.
کسبوکارهای مجازی برای بقا چه کار کنند؟
توصیه اکید من به همکاران در کسبوکارهای مجازی این است که میزان و توان تابآوری خود را افزایش دهند. شرایط، شرایط خاصی است. هزینهها را بیشتر کنترل کنند.
و توصیه شما به مسئولان چیست؟
بسیاری از کسبوکارهای بزرگ این امکان را دارند که به کشورهای حوزه خاورمیانه خدماتدهی داشته باشند، اما به واسطه شرایط تحریم این فرصت را از دست دادهاند. از مسئولان میخواهم که اقتصاد دیجیتال را جدی بگیرند. این نوع از اقتصاد دیگر مانند 5 سال و 10 سال گذشته نیست. امروزه مردم از اینترنت به عنوان یک ابزار اساسی در زندگی استفاده میکنند، در سبد مصرفیشان قرار گرفته و برای آن هزینه پرداخت میکنند؛ چه برای اینکه نیازهای روزمرهشان را برطرف کنند و چه برای اینکه یک کسبوکار اینترنتی را شکل دهند.
از طرف دیگر سرگرمی و فراغت بسیاری از مردم هم به اینترنت گره خورده است. مسئولان با جدی گرفتن این موضوع باید بدانند که نمیتوان با قطعی اینترنت به اهداف سیاسی و اجتماعی که در نظرشان است دست یابند. به عقیده من دیگر زمانی باقی نمانده که با ورود تکنولوژیهای جدید، اینترنت بدون محدودیت را روی گوشیهای موبایل تجربه کنیم. به باور من حاکمان برای آن روز اصلا آماده نیستند. با اعمال همه محدویتها، اینترنت آزاد در نهایت مسیر خود را پیدا میکند. باید به استعدادهای درخشان و نخبگان این حوزه که اغلب جوانان هستند، توجه ویژهای داشت. آنها دانشی دارند که توانستهاند پلتفرمهایی را راهاندازی کنند که هر کدام به اندازه جمعیت یک کشور، کاربر دارد. حاکمان باید از این دانش برای موضوعات مختلف استفاده کنند.
آیا کورسوی امیدی وجود دارد؟
من همواره انسان امیدواری بودهام، اما در سالهای اخیر کلمه امید چندان از زبانم جاری نمیشود. با این حال، وظیفه خود میدانم که امید بدهم، اما دیگران باید بگویند این امید تا چه اندازه واقعی است. ایران مادر ماست و نمیتوانیم آن را رها کنیم. برای دوستانی که مهاجرت کردهاند، آرزوی موفقیت میکنم. میدانم شرایط طوری بوده که آنها مجبور به این تصمیم شدهاند. به نظر من هر چقدر فضا را خالی کنیم، کشور بیشتر ضرر خواهد کرد و در تاریخ به خوبی از ما یاد نخواهد شد. باید بایستیم و تا جایی که میتوانیم علیرغم همه سختیها کار کنیم.
آیا اینترنت به شرایط قبل از 17 دی ماه برمیگردد؟
تلاشهای بسیاری صورت گرفت تا وضعیت اینترنت به وضعیت پیش از 17 دی ماه برگردد، اما هنوز این اتفاق رخ نداده است. کسبوکارهای بسیاری هم برای گرفتاریهایی که برایشان پیش آمده به ما نامه میزنند.
آیا قرار است یک معماری جدید در وضعیت اینترنت رخ دهد؟
من هم این موضوع را شنیدهام، اما باور دارم هرچه که باشد شرایط این طور نخواهد ماند. نکته جالب اینجاست که ما در همین چند ماهه و به خصوص یک ماه اخیر با مقامات از جمله رئیس جمهور و دبیر شورای عالی امنیت ملاقات داشتیم. موضوع اینترنت در دی ماه به شورای عالی امنیت ملی سپرده شد. این آقایان هم میگفتند که محدودیت نباید ایجاد شود، اما شد. وقتی افرادی در سطح رئیسجمهور و دبیر شورای عالی امنیت با محدودیت اینترنت مخالف هستند اما همچنان دچار اختلال هستیم، حداقل برای من دیگر چیزی قابل پیشبینی نیست. امیدوارم در این روزهای پایانی سال شاهد این باشیم که وضعیت اینترنت به قبل از روز 17 دی ماه برگردد، هرچند که اینترنت قبل 17 دی ماه هم شاید نیاز بود که به وضعیت سالهای قبل برگردد.
اتحادیه کسبوکارهای مجازی در پایان سال ۱۴۰۴ چه کارنامهای از خود به جا میگذارد؟
اتحادیه کشوری کسبوکارهای مجازی از سال ۹۶ تاسیس شد. قرار بود در سال 1400 انتخابات اتحادیه برگزار شود، اما با کارشکنی وزارت صمت دولت سیزدهم، این انتخابات به درستی انجام نشد. بدون انجام تشریفات لازم برای اتحادیه سرپرست برگزیدند. در نهایت توانستیم اسفندماه سال گذشته اتحادیه را دوباره تحویل بگیریم. در آن شرایط سامانه اتحادیه به درستی کار نمیکرد و سرویس نمیداد، حتی شکایتها هم بر روی پیامرسآنها ارسال میشد. ما اینها را سازماندهی کردیم. در سال 1404 حدود 2500 شکایت را دریافت و رسیدگی کردیم.
پیش از این برای کسبوکارهای مجازی صرفا یک پروانه کسب صادر میکردند و لوگوی اتحادیه برای قرار گرفتن روی سایتها صادر نمیشد. در نتیجه مردم اصلا نمیدانستند که اگر از سایتی خرید میکنند و حالا از آن شکایت دارند، قانونا باید اتحادیه به آن رسیدگی کند. به هر حال، اتحادیه در یک اوضاع نابسامان تحویل گرفته شد. ارتباط و تعامل با سازمآنهای حاکمیتی تقریبا نزدیک به صفر بود. در این یک سال توانستیم اینها را به حالت عادی برگردانیم. در سال آینده هم اقدامهای مهمی در دستور کار داریم که برای اعضا به طور جدی عملیاتی کنیم.
انتهای پیام
مرتبط با:
