سال فشار و فرصت
هرچند بسیاری از مسئولان از توسعه اقتصاد دیجیتال سخن میگویند و در بسیاری از اسناد و برنامههای رسمی کشور بر این موضوع تاکید شده اما به نظر میرسد زیرساختهای فعلی توان پاسخگویی به تقاضاهای موجود را هم ندارد. سهند حمزهای، مدیرعامل صرافی ارز دیجیتال آبانتتر، در این گفتوگو به تحلیل ریسکهای زیرساختی میپردازد که فعالان اقتصاد دیجیتال در سال ۱۴۰۴ تجربه کردند.
بر اقتصاد دیجیتال در سال ۱۴۰۴ چه گذشت؟
سال ۱۴۰۴ برای اقتصاد دیجیتال بیش از آنکه سال رکود تقاضا باشد، سال «ریسک زیرساختی» بود. بسیاری از صنایع سنتی با افت یا نوسان تقاضا مواجه شدند، اما کسبوکارهای وابسته به اینترنت مستقیماً با اختلال در بستر فعالیت خود روبهرو بودند. نااطمینانی در دسترسی پایدار به اینترنت، محدودیتهای ارتباطی، ناترازی انرژی و جهشهای ارزی باعث شد مدلهای رشد مبتنی بر مقیاس، جای خود را به مدلهای مبتنی بر بقا، مدیریت نقدینگی و حفظ جریان درآمد بدهند. این تغییر رویکرد تقریباً در تمام بازیگران جدی اکوسیستم قابل مشاهده بود و نشان داد که اولویتها در فضای پرریسک بهسرعت جابهجا میشوند.
در چنین شرایطی، مزیت رقابتی فقط فناوری یا رشد کاربر نبود؛ بلکه «تابآوری عملیاتی» و توان مدیریت ریسک به عامل تعیینکننده تبدیل شد. شرکتهایی که زیرساخت پایدارتر، ساختار هزینه منعطفتر و سناریوهای جایگزین داشتند توانستند از شوکها عبور کنند و سطح خدمترسانی خود را حفظ کنند. در مقابل، کسبوکارهایی که بیش از حد به یک مسیر رشد وابسته بودند، آسیبپذیری بیشتری نشان دادند و ناچار به بازنگری در برنامههای خود شدند.
تحلیل شما از واکنش بازار به بحرانهای سال ۱۴۰۴ چیست؟
درگیری نظامی دوازدهروزه، قطعیهای گسترده اینترنت، ناترازی انرژی، جهش نرخ ارز و تعطیلیهای خارج از تقویم، مجموعهای از شوکهای همزمان را به اکوسیستم دیجیتال وارد کرد. واکنش بازار را میتوان در سه محور اصلی خلاصه کرد؛ نخست، حرکت به سمت کاهش هزینههای ثابت و بهینهسازی زیرساختهای فنی بود. بسیاری از شرکتها به سمت چابکسازی ساختار هزینه، بازنگری در قراردادهای دلاری و اولویتبندی هزینههای حیاتی رفتند. این روند نشان داد که انضباط مالی دوباره به یکی از شاخصهای مهم مدیریت تبدیل شده است.
دوم، تمرکز بر حفظ کاربران فعلی به جای توسعه تهاجمی بازار بود. در شرایط بیثبات، نگهداشت مشتری ارزشمندتر از جذب کاربر جدید شد و شرکتها سرمایهگذاری بیشتری بر تجربه کاربری، پشتیبانی و اعتمادسازی انجام دادند. این تغییر تمرکز، رویکرد بسیاری از تیمهای مارکتینگ و محصول را نیز تحت تأثیر قرار داد.
سومین محور را میتوان تنوعبخشی به جریانهای درآمدی و حرکت به سمت مدلهای پایدارتر از جمله توسعه خدمات بنگاهبهبنگاه، مدلهای اشتراکی و ارائه سرویسهای مکمل عنوان کرد. کسبوکارها تلاش کردند وابستگی خود را به یک منبع درآمد کاهش دهند تا در برابر شوکهای بعدی مقاومتر باشند.
در حوزه سرمایهگذاری خطرپذیر نیز شاهد تغییر رویکرد بودیم. سرمایهگذاران محافظهکارتر شدند و معیار ارزیابی از «رشد صرف کاربر» به «سودآوری واقعی و مسیر روشن جریان نقدی» تغییر کرد. این تغییر پارادایم احتمالاً در سالهای آینده نیز ادامه خواهد داشت و بر نحوه ارزشگذاری استارتاپها اثر میگذارد.
به جهش ناگهانی و چندباره نرخ ارز در سال ۱۴۰۴ اشاره کردید. این جهشها چه تأثیری در بازار ارزهای دیجیتال ایجاد کرد؟
در سال ۱۴۰۴ همزمانی جنگ دوازدهروزه، جهشهای شدید ارزی و قطعیهای مکرر اینترنت، بازار رمزارز را در وضعیتی دوگانه قرار داد. از یکسو با هر جهش نرخ ارز، تقاضا برای داراییهای دلاری و استیبلکوینها بهعنوان ابزار پوشش ریسک افزایش پیدا میکرد؛ از سوی دیگر اختلالهای اینترنتی و محدودیتهای ارتباطی، دسترسی کاربران و نقدشوندگی بازار را تحت فشار قرار میداد. در واقع، تقاضا رشد میکرد اما زیرساخت با بیثباتی مواجه بود؛ همین مساله مدیریت ریسک عملیاتی را به مهمترین چالش فعالان این حوزه تبدیل کرد. بازیگرانی که توانستند دسترسی پایدارتر و فرآیندهای عملیاتی منعطفتری فراهم کنند، در این دوره عملکرد باثباتتری داشتند.
شما در آبان تتر چقدر توانستید طی سال 1404 براساس برنامه پیشبینی شدهتان پیش بروید؟
واقعیت این است که شدت بحرانها، فراتر از سناریوهای ابتدای سال بود و طبیعتاً بخشی از برنامههای توسعهای به ناچار با تعدیل زمانی مواجه شد. در چنین فضایی، اولویتبندی مجدد اهداف اجتنابناپذیر بود. تمرکز ما از رشد تهاجمی به حفظ پایداری سرویس، مدیریت نقدینگی و تضمین تداوم فعالیت در شرایط اختلال تغییر کرد. سال ۱۴۰۴ بیش از آنکه سال توسعه باشد، سال عبور از بحران و حفظ ثبات عملیاتی برای آبانتتر بود. با این حال تلاش شد کیفیت سرویس و سطح پاسخگویی به کاربران در شرایط پرتنش حفظ شود و زیرساختها برای مواجهه با سناریوهای سختتر آمادهتر شود.
با توجه به همه این موارد، پیشبینی شما از فضای کسبوکار در سال ۱۴۰۵ چیست؟ آیا امیدی به بهبود وجود دارد؟
در سال ۱۴۰۵ شرکتهایی موفقتر خواهند بود که ریسکهای ساختاری خود را مدیریت کرده باشند. تنوعبخشی به سرویسها برای کاهش وابستگی به یک زیرساخت، کنترل هزینههای دلاری و ایجاد مزیت رقابتی مبتنی بر داده و تجربه کاربری از عوامل کلیدی موفقیت خواهند بود. احتمالاً تمرکز بر بهرهوری عملیاتی بیش از گذشته اهمیت پیدا میکند. احتمال افزایش تمرکز بازار و ادغام بازیگران کوچکتر وجود دارد؛ زیرا در فضای بیثبات، مقیاس و دسترسی به سرمایه اهمیت بیشتری پیدا میکند. در عین حال، کسبوکارهای چابک و کمهزینه نیز میتوانند از همین بیثباتی برای افزایش سهم بازار استفاده کنند؛ بهویژه اگر توان تصمیمگیری سریع و ساختار عملیاتی سبک داشته باشند. بنابراین چشمانداز سال آینده را باید ترکیبی از فشار و فرصت دانست.
چه توصیههایی برای فعالان بازار برای بقا و رشد در سال ۱۴۰۵ دارید؟
برای سال آینده چند اولویت راهبردی اهمیت ویژه دارد. نخست سرمایهگذاری جدی در پایداری زیرساخت و امنیت سایبری است. مدیریت فعال ریسک نقدینگی و کاهش نرخ سوخت سرمایه، نکته بعدی است. سومین مساله افزایش بهرهوری از طریق اتوماسیون و استفاده هدفمند از هوش مصنوعی است و پس از آن تقویت بازارهای بنگاهبهبنگاه و توسعه همکاریهای بین شرکتی اهمیت دارد. ضمن اینکه سناریونویسی دقیق برای اختلالهای ارتباطی و انرژی هم نباید فراموش شود. در شرایط عدمقطعیت، آنچه مزیت ایجاد میکند نه خوشبینی، بلکه آمادگی عملیاتی و توان واکنش سریع است. شرکتهایی که از امروز برای سناریوهای سخت آماده شوند، در آینده دست بالاتری خواهند داشت.
آیا راهکارهای پیشنهادی به نظام حکمرانی برای بهبود فضای کسبوکار در سال ۱۴۰۵ دارید؟
اقتصاد دیجیتال بدون زیرساخت پایدار معنا ندارد. نخستین و مهمترین اقدام، تضمین پایداری و کیفیت دسترسی به اینترنت بهعنوان یک زیرساخت حیاتی اقتصادی است. محدودیتهای ناگهانی و تصمیمهای پیشبینیناپذیر، بیش از هر عامل دیگری به اعتماد سرمایهگذاران آسیب میزند و هزینه فعالیت را بالا میبرد. همچنین تسهیل تعاملات بینالمللی شرکتهای فناوری، حمایت از سرمایهگذاری خطرپذیر و تأمین مالی نوآوری، و تعریف چارچوبهای شفاف و پایدار برای تنظیمگری دیجیتال میتواند به کاهش نااطمینانی کمک کند. ثبات در سیاستگذاری، مهمترین سیگنال حمایتی برای فعالان این حوزه است و میتواند مسیر برنامهریزی بلندمدت را هموارتر کند.
انتهای پیام
مرتبط با:
